Aktualności · Obróbka cięcia laserem

Temperatura topnienia metali — tabela dla stali, aluminium, miedzi i innych

Tabela temperatur topnienia metali i stopów — stali, stali nierdzewnej, aluminium, miedzi, mosiądzu, tytanu i metali szlachetnych — oraz co te wartości oznaczają przy cięciu laserem.

OpublikowanoCzytanieok. 7 min

Czytaj wpisBezpłatna wycena

Dysza lasera wycina kontur w arkuszu blachy

Cięcie konturu w blasze laserem

Spis treści 8
  1. 01Temperatura topnienia metali — tabela
  2. 02Temperatura topnienia stopów — stal, aluminium, mosiądz i inne
  3. 03Temperatura topnienia stali — od czego zależy
  4. 04Aluminium, miedź i mosiądz — niska temperatura topnienia nie znaczy łatwego cięcia
  5. 05Temperatura topnienia a cięcie laserem — co wynika z tabeli
  6. 06Metal o najwyższej i najniższej temperaturze topnienia
  7. 07Temperatura topnienia, wrzenia i zapłonu — nie myl tych pojęć
  8. 08Najczęstsze pytania o temperaturę topnienia metali

Temperatura topnienia metali to temperatura, w której metal przechodzi ze stanu stałego w ciekły. Dla czystego żelaza wynosi 1538 °C, aluminium — 660 °C, miedzi — 1085 °C, a wolframu, metalu o najwyższej temperaturze topnienia — 3422 °C. Stopy techniczne, w tym stal, nie mają jednej temperatury topnienia, tylko zakres: stal konstrukcyjna topi się w przedziale ok. 1480–1530 °C, a stal nierdzewna 1.4301 — w przedziale 1400–1450 °C. Poniżej znajdziesz tabelę temperatur topnienia metali i stopów oraz wyjaśnienie, co te liczby oznaczają w praktyce — przy cięciu laserem, spawaniu i obróbce cieplnej.

Najważniejsze w skrócie

  • Żelazo: 1538 °C; stal węglowa: ok. 1420–1530 °C; stal nierdzewna: ok. 1375–1450 °C.
  • Aluminium: 660 °C, ale jego tlenek Al₂O₃ topi się dopiero w 2072 °C.
  • Miedź: 1084,6 °C; mosiądz: ok. 900–920 °C; złoto: 1064 °C; srebro: 962 °C.
  • Najwyższa temperatura topnienia: wolfram (3422 °C); najniższa: rtęć (−38,8 °C).
  • Stopy topią się w zakresie między solidusem a likwidusem — nie w jednym punkcie.

Temperatura topnienia metali — tabela

Wartości dla czystych pierwiastków przy ciśnieniu atmosferycznym, uporządkowane od najwyższej temperatury topnienia. Temperatury w kelwinach zaokrąglono do pełnych jednostek.

MetalSymbolTemperatura topnienia [°C]Temperatura topnienia [K]
WolframW34223695
RenRe31863459
OsmOs30333306
TantalTa30173290
MolibdenMo26232896
NiobNb24772750
WanadV19102183
ChromCr19072180
CyrkonZr18552128
PlatynaPt17682041
TytanTi16681941
ŻelazoFe15381811
KobaltCo14951768
NikielNi14551728
BerylBe12871560
ManganMn12461519
MiedźCu1084,61358
ZłotoAu1064,21337
SrebroAg961,81235
AluminiumAl660,3933
MagnezMg650923
CynkZn419,5693
OłówPb327,5601
KadmCd321,1594
BizmutBi271,4545
CynaSn231,9505
LitLi180,5454
SódNa97,8371
PotasK63,5337
GalGa29,8303
CezCs28,4302
RtęćHg−38,8234

Temperatura topnienia stopów — stal, aluminium, mosiądz i inne

Stopy techniczne zaczynają się topić w temperaturze solidusu, a stają się w pełni ciekłe w temperaturze likwidusu. Tabela podaje orientacyjne zakresy dla popularnych materiałów konstrukcyjnych — dokładne wartości zależą od składu konkretnego wytopu.

MateriałZakres topnienia [°C]
Stal konstrukcyjna niskowęglowa (S235, S355, DC01)ok. 1480–1530
Stal węglowa średniowęglowa (C45)ok. 1420–1500
Stal nierdzewna austenityczna 1.4301 (AISI 304)1400–1450
Stal kwasoodporna 1.4404 (AISI 316L)1375–1400
Stal nierdzewna ferrytyczna 1.4016 (AISI 430)1425–1510
Żeliwo szareok. 1150–1300
Aluminium techniczne 1050A645–660
Stop aluminium 5754ok. 600–645
Stop aluminium 6082ok. 555–650
Stop aluminium 7075ok. 475–635
Miedź Cu-ETPok. 1065–1083
Mosiądz CuZn37ok. 900–920
Brąz cynowy CuSn8ok. 875–1025
Tytan Grade 2ok. 1665
Stop tytanu Ti6Al4V (Grade 5)ok. 1604–1660
Stop niklu Inconel 625ok. 1290–1350
Lut cynowo-ołowiowy Sn60Pb40183–190
Lut bezołowiowy SAC305217–220

Dlaczego stop nie ma jednej temperatury topnienia

W czystym metalu wszystkie atomy są takie same, więc sieć krystaliczna rozpada się w jednej temperaturze. W stopie atomy różnych pierwiastków tworzą fazy o różnej trwałości: najpierw topią się obszary bogatsze w składniki obniżające temperaturę topnienia, a reszta — dopiero po dalszym nagrzaniu. Wyjątkiem są stopy eutektyczne, np. lut Sn63Pb37, które topią się w jednym punkcie (183 °C).

Temperatura topnienia stali — od czego zależy

Stal węglowa — rola węgla

Czyste żelazo topi się w 1538 °C. Węgiel obniża temperaturę topnienia: stal konstrukcyjna z ok. 0,2% węgla zaczyna się topić w okolicy 1480–1500 °C, stal narzędziowa z ok. 1% węgla — wyraźnie niżej, a żeliwo z 3–4% węgla już w 1150–1300 °C. Najniższą temperaturę w układzie żelazo–węgiel ma eutektyka (ok. 4,3% C) — 1147 °C. Dlatego żeliwo tak dobrze się odlewa, a stal łatwiej się kuje niż odlewa.

Stal nierdzewna i kwasoodporna

Dodatki chromu i niklu obniżają temperaturę topnienia stali nierdzewnych do ok. 1400–1450 °C dla 1.4301 i 1375–1400 °C dla 1.4404. Różnica wobec stali węglowej jest niewielka, ale stale austenityczne gorzej przewodzą ciepło (ok. 15 W/(m·K) wobec ok. 50 W/(m·K) dla stali węglowej), więc ciepło skupia się w strefie obróbki. Porównanie obu gatunków nierdzewnych znajdziesz w artykule stal 304 czy 316.

Temperatury obróbki cieplnej i plastycznej stali

ProcesTypowa temperatura [°C]Zapas do topnienia
Hartowanie stali węglowej (austenityzowanie)800–900ok. 600 °C
Kucie i walcowanie na gorąco900–1250200–600 °C
Przesycanie stali austenitycznych1000–1100ok. 300–400 °C
Odprężanie konstrukcji spawanych550–650ponad 800 °C

Aluminium, miedź i mosiądz — niska temperatura topnienia nie znaczy łatwego cięcia

Aluminium i warstwa tlenku

Aluminium topi się w 660 °C, ale jego powierzchnię pokrywa tlenek Al₂O₃, który topi się dopiero w 2072 °C. Przy spawaniu i cięciu trzeba go rozbić — dlatego aluminium spawa się prądem przemiennym lub z odpowiednim przygotowaniem, a przy cięciu laserem stosuje się azot pod wysokim ciśnieniem. Duża przewodność cieplna (ok. 120–235 W/(m·K), zależnie od stopu) szybko odprowadza ciepło ze strefy cięcia. Jak sobie z tym radzimy, opisujemy w poradniku o cięciu aluminium laserem.

Miedź i mosiądz — odbicie wiązki i przewodność

Miedź topi się w 1085 °C, czyli niżej niż stal, a mimo to jest jednym z najtrudniejszych metali do cięcia laserem. Odbija dużą część promieniowania i przewodzi ciepło ok. ośmiokrotnie lepiej niż stal węglowa (ok. 390–400 W/(m·K)). Laser Fiber o długości fali ok. 1 µm radzi sobie z nią znacznie lepiej niż laser CO₂. Mosiądz topi się w ok. 900–920 °C, ale zawarty w nim cynk wrze już w 907 °C — przy cięciu i spawaniu mosiądzu powstają opary cynku, które trzeba skutecznie odciągać.

Temperatura topnienia a cięcie laserem — co wynika z tabeli

Laser tnie metal, topiąc go lub odparowując w wąskiej szczelinie, a gaz wydmuchuje ciekły materiał. Energia potrzebna do cięcia zależy nie tylko od temperatury topnienia, ale też od ciepła topnienia, przewodności cieplnej i pochłaniania promieniowania. Dlatego w praktyce o szybkości cięcia decyduje kombinacja tych cech, a nie sama liczba z tabeli.

Cięcie ze stapianiem i cięcie tlenowe

Przy cięciu azotem metal jest wyłącznie topiony i wydmuchiwany — krawędź pozostaje czysta i jasna, co wykorzystuje się przy stali nierdzewnej i aluminium. Przy cięciu stali węglowej tlenem żelazo spala się w strumieniu gazu, a reakcja dostarcza dodatkowe ciepło. To pozwala ciąć grubsze blachy przy tej samej mocy, kosztem cienkiej warstwy tlenków na krawędzi. Szczegóły porównujemy w przewodniku cięcie laserem blach — technologia i parametry.

Strefa wpływu ciepła

Wiązka lasera jest skupiona w plamce o średnicy ułamka milimetra, a głowica przesuwa się szybko, dlatego strefa nagrzana powyżej temperatur przemian jest bardzo wąska. To jedna z przewag cięcia laserem nad plazmą i palnikiem gazowym — mniejsze odkształcenia i mniej zmian struktury przy krawędzi.

Dlaczego grubsza blacha tnie się wolniej

Aby przeciąć dwukrotnie grubszy materiał, trzeba stopić dwukrotnie większą objętość metalu na każdy milimetr drogi. Przy stałej mocy lasera oznacza to niższą prędkość cięcia — a ta przekłada się na czas pracy maszyny i cenę detalu. W ADJATECH tniemy laserem Fiber stal czarną i aluminium do 25 mm, stal nierdzewną do 20 mm i mosiądz do 5 mm.

Metal o najwyższej i najniższej temperaturze topnienia

Najwyższą temperaturę topnienia spośród metali ma wolfram — 3422 °C. Dlatego stosuje się go na elektrody do spawania metodą TIG, styki elektryczne i elementy pieców wysokotemperaturowych. Najniższą ma rtęć, ciekła już w temperaturze pokojowej (−38,8 °C). Gal topi się w 29,8 °C, czyli w dłoni, a cez — w 28,4 °C.

Temperatura topnienia, wrzenia i zapłonu — nie myl tych pojęć

  • Temperatura topnienia — przejście ze stanu stałego w ciekły (żelazo: 1538 °C).
  • Temperatura wrzenia — przejście w stan gazowy (żelazo: ok. 2860 °C, cynk: 907 °C).
  • Temperatura zapłonu — dotyczy głównie metali w postaci pyłu i drobnych wiórów, np. magnezu, aluminium czy tytanu, które mogą się zapalić znacznie poniżej temperatury topnienia litego metalu.

Ta ostatnia ma znaczenie dla bezpieczeństwa: pył metalowy z cięcia i szlifowania trzeba odciągać i filtrować. Zasady bezpiecznej pracy przy laserach opisujemy w artykule o bezpieczeństwie przy cięciu laserowym.

Najczęstsze pytania o temperaturę topnienia metali

W jakiej temperaturze topi się stal?

Stal konstrukcyjna topi się w zakresie ok. 1480–1530 °C, stal nierdzewna — ok. 1375–1450 °C. Im więcej węgla i dodatków stopowych, tym niższa temperatura topnienia. Czyste żelazo topi się w 1538 °C.

W jakiej temperaturze topi się aluminium?

Czyste aluminium w 660,3 °C, a jego stopy — zależnie od składu — w zakresie ok. 475–655 °C.

W jakiej temperaturze topi się złoto?

Czyste złoto topi się w 1064,2 °C. Złoto jubilerskie niższych prób zawiera dodatki srebra, miedzi lub cynku, dlatego zwykle topi się w niższej temperaturze.

W jakiej temperaturze topi się srebro?

Czyste srebro topi się w 961,8 °C.

Który metal ma najwyższą temperaturę topnienia?

Wolfram — 3422 °C. Kolejne są ren (3186 °C), osm (3033 °C) i tantal (3017 °C).

Czy stal nierdzewna topi się w niższej temperaturze niż zwykła stal?

Tak, nieznacznie. Chrom i nikiel obniżają temperaturę topnienia stali nierdzewnych do ok. 1375–1450 °C, wobec ok. 1480–1530 °C dla niskowęglowej stali konstrukcyjnej.

Normy i źródła: CRC Handbook of Chemistry and Physics (właściwości pierwiastków), układ równowagi żelazo–węgiel, PN-EN 10088-1 (właściwości fizyczne stali nierdzewnych), PN-EN 573-3 (skład stopów aluminium), karty materiałowe producentów stali i stopów miedzi.

Twój projekt

Masz detal do wycięcia lub obróbki?

Prześlij rysunek (DXF, DWG, PDF) albo zdjęcie przez formularz bezpłatnej wyceny — odeślemy cenę i termin. Biuro odbiera telefony Pn–Pt, 8:30–16:30.

Bezpłatna wycenaZobacz ofertę