Aktualności · Warianty blachy

Stal 304 czy 316 — różnice między 1.4301 a 1.4404 (AISI 304 i 316L)

Porównanie stali nierdzewnych 1.4301 (AISI 304) i 1.4404 (AISI 316L): skład, odporność na korozję i chlorki, właściwości, obróbka, ceny i zastosowania — oraz jak je odróżnić.

OpublikowanoCzytanieok. 7 min

Czytaj wpisBezpłatna wycena

Zawieszka z kształtkami i armaturą ze stali nierdzewnej wyjmowana z wanny — elektropolerowanie, ilustracja AI usługi ADJATECH

Elektropolerowanie stali nierdzewnej: zawieszka z kształtkami nad wanną

Spis treści 9
  1. 01Oznaczenia stali 304 i 316 — AISI, EN i dawne polskie
  2. 02Skład chemiczny — dlaczego 316L lepiej znosi korozję
  3. 03Właściwości mechaniczne i fizyczne stali 304 i 316L
  4. 04Stal 304 czy 316 — kiedy wybrać który gatunek
  5. 05Inne popularne gatunki stali nierdzewnej — kiedy zamiast 304 i 316L
  6. 06Obróbka stali 304 i 316L — cięcie, spawanie, toczenie
  7. 07Cena stali nierdzewnej — dlaczego 316L jest droższa
  8. 08Jak odróżnić stal 304 od 316
  9. 09Najczęstsze pytania o stal 304 i 316

Stal 304 czy 316? Stal 1.4301 (AISI 304) i 1.4404 (AISI 316L) to dwa najpopularniejsze gatunki stali nierdzewnej. Różni je przede wszystkim molibden: 316L zawiera 2–2,5% Mo i więcej niklu, dzięki czemu znacznie lepiej znosi chlorki — sól, wodę morską, środki dezynfekujące i kwaśne produkty spożywcze. Stal 304 wystarcza w większości zastosowań wewnątrz budynków i jest tańsza. Poniżej porównujemy skład, właściwości, odporność na korozję, obróbkę i ceny obu gatunków oraz podpowiadamy, jak wybrać stal nierdzewną do konkretnego detalu.

Najważniejsze w skrócie

  • 1.4301 = AISI 304 = X5CrNi18-10 = dawne 0H18N9; 1.4404 = AISI 316L = X2CrNiMo17-12-2 = dawne 00H17N14M2.
  • 316L ma 2,0–2,5% molibdenu i wskaźnik PREN ok. 24, a 304 — ok. 19, dlatego 316L lepiej znosi chlorki.
  • Obie stale są austenityczne, niemagnetyczne po wyżarzeniu, dobrze się spawają i tną laserem.
  • 316L kosztuje zwykle kilkadziesiąt procent więcej — warto ją wybrać, gdy detal ma kontakt z chlorkami.
  • Gatunków nie odróżnisz wzrokiem ani magnesem — rozstrzyga atest 3.1 albo analiza składu.

Oznaczenia stali 304 i 316 — AISI, EN i dawne polskie

Ta sama stal ma kilka nazw, zależnie od systemu oznaczeń. W Europie obowiązuje numer materiału i znak według EN 10088, w USA — oznaczenie AISI (ASTM), a w starszej polskiej dokumentacji spotyka się symbole z wycofanej normy PN-71/H-86020.

AISINumer ENZnak ENDawne oznaczenie PNUwagi
3041.4301X5CrNi18-100H18N9najpopularniejsza stal nierdzewna
304L1.4307X2CrNi18-9—odmiana niskowęglowa 304
3161.4401X5CrNiMo17-12-2—z molibdenem, węgiel do 0,07%
316L1.4404X2CrNiMo17-12-200H17N14M2odmiana niskowęglowa — standard przy spawaniu
316Ti1.4571X6CrNiMoTi17-12-2H17N13M2Tstabilizowana tytanem

Skład chemiczny — dlaczego 316L lepiej znosi korozję

Skład według EN 10088-2 (wyroby płaskie)
Pierwiastek [%]1.4301 (304)1.4404 (316L)
Węgiel C≤ 0,07≤ 0,030
Chrom Cr17,5–19,516,5–18,5
Nikiel Ni8,0–10,510,0–13,0
Molibden Mo—2,00–2,50
Mangan Mn≤ 2,00≤ 2,00
Krzem Si≤ 1,00≤ 1,00
Azot N≤ 0,10≤ 0,10

Chrom tworzy na powierzchni cienką warstwę pasywną z tlenków, która chroni stal przed rdzewieniem. Molibden wzmacnia tę warstwę tam, gdzie atakują ją jony chlorkowe — i to on decyduje o przewadze 316L. Wyższa zawartość niklu stabilizuje strukturę austenityczną, a obniżona zawartość węgla (≤ 0,03%) chroni strefę spoiny przed korozją międzykrystaliczną.

Wskaźnik PREN — porównanie odporności na korozję wżerową

Odporność stali nierdzewnych na korozję wżerową porównuje się wskaźnikiem PREN = %Cr + 3,3 × %Mo + 16 × %N. Dla 1.4301 wynosi on ok. 18–20, a dla 1.4404 — ok. 23–25. Im wyższy PREN, tym wyższe stężenie chlorków i temperatura, przy których stal zachowuje odporność.

Właściwości mechaniczne i fizyczne stali 304 i 316L

Właściwość1.4301 (304)1.4404 (316L)
Granica plastyczności Rp0,2 (min.)230 MPa240 MPa
Wytrzymałość na rozciąganie Rm540–750 MPa530–680 MPa
Wydłużenie A80 (min.)45%40%
Gęstość7,90 g/cm³8,00 g/cm³
Przewodność cieplna (20 °C)ok. 15 W/(m·K)ok. 15 W/(m·K)
Rozszerzalność cieplna (20–100 °C)16 × 10⁻⁶ 1/K16 × 10⁻⁶ 1/K
Magnetyzmniemagnetyczna po wyżarzeniu, po zgniocie lekko magnetycznaniemagnetyczna, po zgniocie słabiej niż 304

Wartości mechaniczne dotyczą blach walcowanych na zimno (EN 10088-2, wykonanie C). Blachy grube walcowane na gorąco mają nieco niższe wartości minimalne.

Stal 304 czy 316 — kiedy wybrać który gatunek

Stal 1.4301 (AISI 304) — zastosowania

  • obudowy maszyn i urządzeń pracujących wewnątrz hal,
  • wyposażenie kuchni, gastronomii i przemysłu spożywczego przy produktach niesolonych i mało kwaśnych,
  • architektura wnętrz, balustrady w budynkach, okładziny,
  • zbiorniki i instalacje wody pitnej,
  • osłony, wsporniki i detale dekoracyjne.

Stal 1.4404 (AISI 316L) — zastosowania

  • środowisko morskie i przybrzeżne, balustrady i elementy przy drogach solonych zimą,
  • przetwórstwo ryb, mięsa, serów, marynat i soków — wszędzie tam, gdzie są sól i kwasy,
  • farmacja, kosmetyka, chemia, mycie środkami chlorowymi,
  • wyposażenie medyczne i laboratoryjne,
  • spawane elementy o dużych przekrojach, gdzie niski węgiel ogranicza uczulanie spoin.

Uwaga na baseny i atmosferę z chlorem

Nad krytymi basenami chlorki osadzają się na elementach i nie są zmywane deszczem. Dla elementów nośnych w takiej atmosferze nawet 316L nie wystarcza — Eurokod EN 1993-1-4 wymaga tam stali najwyższej klasy odporności korozyjnej, np. 1.4529 lub 1.4547.

Tabela wyboru gatunku według warunków pracy

Warunki pracy1.4301 (304)1.4404 (316L)
Wnętrza, środowisko suchetaktak, ale zwykle niepotrzebnie
Kuchnia, gastronomia, woda pitnataktak
Strefa przybrzeżna, sól drogowanie zalecana — ryzyko wżerówtak
Solanki, marynaty, sery, rybynie zalecanatak
Częste mycie środkami chlorowymiwarunkowotak
Grubościenne konstrukcje spawanelepiej 1.4307 (304L)tak

Inne popularne gatunki stali nierdzewnej — kiedy zamiast 304 i 316L

Gatunek (AISI)RodzajCechyKiedy go wybrać
1.4016 (430)ferrytyczna, ok. 16–18% Cr, bez niklumagnetyczna, tańsza, gorzej się spawa i tłoczyelementy dekoracyjne i AGD wewnątrz budynków
1.4307 (304L)austenityczna, niskowęglowawłaściwości jak 304, lepsza w spoinach grubościennychkonstrukcje spawane z grubszych blach
1.4571 (316Ti)austenityczna z Mo, stabilizowana tytanemodporność zbliżona do 316L, lepiej znosi podwyższone temperaturyzamiennik 316L, popularny w Niemczech
1.4462 (2205, duplex)ferrytyczno-austenitycznaPREN ok. 35, ok. dwukrotnie wyższa granica plastyczności niż 304chemia, offshore, zbiorniki i elementy mocno obciążone
1.4305 (303)austenityczna automatowa, z siarkąbardzo dobra skrawalność, słabsza odporność i spawalnośćdetale toczone w dużych seriach

Wybór gatunku warto skonsultować przed zamówieniem materiału — różnice w cenie i dostępności blach i prętów bywają większe niż różnice w samej obróbce.

Obróbka stali 304 i 316L — cięcie, spawanie, toczenie

Cięcie laserem

Obie stale tniemy laserem Fiber z azotem jako gazem tnącym — krawędź pozostaje jasna i bez tlenków, więc nie wymaga trawienia przed spawaniem czy elektropolerowaniem. Stal nierdzewną tniemy do 20 mm na stołach 1500 × 3000 mm. Szczegóły technologii opisujemy w artykule o cięciu laserem stali nierdzewnej i kwasoodpornej, a masę arkuszy policzysz w kalkulatorze wagi blachy.

Spawanie i przebarwienia

Stale austenityczne spawa się dobrze metodami TIG i MIG. Przy grubszych przekrojach wybiera się odmiany niskowęglowe (304L, 316L), aby uniknąć wydzieleń węglików chromu na granicach ziaren. Przebarwienia wokół spoiny obniżają odporność na korozję — usuwa się je trawieniem albo elektropolerowaniem.

Toczenie i frezowanie

Stale austenityczne umacniają się podczas obróbki, dlatego wymagają ostrych narzędzi, stałego posuwu i obfitego chłodzenia — 316L skrawa się nieco trudniej niż 304. Do detali toczonych w dużych seriach stosuje się czasem automatową odmianę 1.4305 (AISI 303) z dodatkiem siarki, która jednak gorzej się spawa i ma niższą odporność na korozję. Detale z obu gatunków toczymy i frezujemy na miejscu.

Wykończenie powierzchni — 2B, BA i szlif

Blachy nierdzewne dostarcza się w różnych stanach powierzchni według EN 10088-2: 2B (walcowana na zimno, wyżarzona, trawiona i wygładzona — najczęstsza), 2R, czyli BA (wyżarzana jasno, błyszcząca), 1D (walcowana na gorąco i trawiona — blachy grube) oraz szlifowane 2J i 2K (np. szlif K240 lub K320). W przemyśle spożywczym liczy się też chropowatość — więcej w artykule o chropowatości powierzchni Ra i Rz.

Cena stali nierdzewnej — dlaczego 316L jest droższa

Cenę stali nierdzewnej tworzą cena bazowa i dopłata stopowa, zależna od notowań niklu, molibdenu i chromu. Stal 316L zawiera więcej niklu i 2–2,5% molibdenu, dlatego zwykle kosztuje o kilkadziesiąt procent więcej niż 304, a dokładna różnica zmienia się co miesiąc razem z dopłatą. Przy dużych detalach warto więc sprawdzić, czy chlorki rzeczywiście występują w środowisku pracy.

Jak odróżnić stal 304 od 316

Wizualnie — nie da się. Obie stale wyglądają identycznie, a magnes nie pomoże, bo w stanie wyżarzonym obie są niemagnetyczne. Pewne metody to:

  • atest 3.1 według EN 10204 — dokument huty z wynikami analizy wytopu, przypisany do numeru partii materiału,
  • analizator XRF — przenośny spektrometr, który w kilka sekund pokazuje zawartość molibdenu, niklu i chromu,
  • test kroplowy na molibden — odczynnik zmieniający barwę w obecności Mo; szybki, ale tylko orientacyjny.

Jeśli do detali potrzebujesz atestu materiałowego 3.1, zaznacz to w zapytaniu ofertowym.

Najczęstsze pytania o stal 304 i 316

Czy stal 304 rdzewieje?

W zwykłych warunkach nie. Rdzawe plamy pojawiają się, gdy powierzchnia zetknie się z chlorkami w dużym stężeniu albo z cząstkami zwykłej stali, np. opiłkami po szlifowaniu narzędziem używanym wcześniej do stali czarnej. Takie zanieczyszczenia usuwa się trawieniem i pasywacją.

Czym jest stal chirurgiczna 316L?

„Stal chirurgiczna” to nazwa handlowa, najczęściej stali 316L stosowanej w biżuterii i wyposażeniu medycznym. Stale na implanty to osobna grupa materiałów o zaostrzonym składzie i czystości, objęta normą ISO 5832-1 (np. 1.4441).

Czy stal 316L jest magnetyczna?

W stanie wyżarzonym — nie. Po silnym zgniocie, np. gięciu lub tłoczeniu, może wykazywać słaby magnetyzm, mniejszy niż 304, bo jej struktura austenityczna jest stabilniejsza.

Czy stal 304 nadaje się do kontaktu z żywnością?

Tak, 1.4301 to podstawowa stal w przemyśle spożywczym. Przy produktach słonych lub kwaśnych, a także przy częstym myciu środkami chlorowymi, bezpieczniejszym wyborem jest 1.4404.

Czy stal 304 i 316L można ze sobą spawać?

Tak. Łączy się je spoiwem dobranym do gatunku o wyższych wymaganiach, zwykle typu 316L (np. 19 12 3 L). Odporność całego połączenia wyznacza jednak słabszy materiał, czyli 304.

Normy i źródła: PN-EN 10088-1, -2 i -3 (stale odporne na korozję), PN-EN 10204 (dokumenty kontroli wyrobów metalowych), EN 1993-1-4 (Eurokod 3 — konstrukcje ze stali nierdzewnych), ISO 5832-1 (stal na implanty chirurgiczne), ASTM A240 (blachy ze stali nierdzewnych, oznaczenia AISI i UNS), PN-71/H-86020 (wycofana; dawne oznaczenia).

Twój projekt

Masz detal do wycięcia lub obróbki?

Prześlij rysunek (DXF, DWG, PDF) albo zdjęcie przez formularz bezpłatnej wyceny — odeślemy cenę i termin. Biuro odbiera telefony Pn–Pt, 8:30–16:30.

Bezpłatna wycenaZobacz ofertę